Mikrokinezyterapia – „leczenie małym ruchem” jest francuską metodą rehabilitacyjną, opracowaną przez dwóch fizjoterapeutów: Daniela Grosjean i Patrice Benini. Jej początki to pierwsza połowa lat siedemdziesiątych XX wieku. Jest nauczana i rozpowszechniana we Francji, jak i wielu krajach Europy i świata. Na dzień dzisiejszy kursy ukończyło około 5000 terapeutów.

Podstawowe pojęcia mikrokinezyterapii:

1.  Zjawisko samoleczenia organizmu – „filozofia” terapii odwołuje się do naturalnych zdolności regeneracyjnych organizmu, gdzie przy zmiennych warunkach zewnętrznych istota żywa utrzymuje stałość środowiska wewnętrznego – homeostazę. Kiedy agresja zewnętrzna przewyższa możliwości obrony, na ciele osobnika zapisuje się ślad – blizna patogenna, powodująca zakłócenie rytmu życiowego tkanek. Mikrokinezyterapia szukając etiologii blizny patogennej, bada wszystkie rodzaje agresji, zapisane na poziomie tkanek i narządów wewnętrznych. Rozróżnia się agresje powypadkowe (skręcenie stawu, złamanie kości), środowiskowe (wysoka i niska temperatura, natężenie dźwięku, wilgotność ) bakteryjne, wirusowe, toksyczne a wreszcie emocjonalne (sytuacje stresogenne).

Schematyczne przedstawienie mechanizmu agresji

2. Rytm życiowy tkanek – amerykański naukowiec Shuterland zaobserwował, badając mikroruchy kości czaszki, że ciało człowieka ożywiane jest sześciosekundowym rytmem o amplitudzie trzech sekund wznoszenia i trzech opadania. Wieloletnie obserwacje francuskich badaczy pozwoliły dojść do wniosku, że w dorosłym organizmie występują trzy podstawowe rytmy życiowe, odpowiadające rytmom życiowym trzech listków zarodkowych embrionu: mezodermie, ektodermie i endodermie. Z listków powstają wszystkie tkanki istoty żyjącej.

3. Mikropalpacja – swoista, delikatna forma dotyku, pozwalająca określić kondycję tkanek całego organizmu. Na etapie diagnostyki określa blizny patogenne, będące śladem zaburzenia rytmu życiowego. Terapeutycznie oznacza specyficzną i różnorodną, w zależności od rodzaju tkanek, manualną stymulację, mającą na celu wyrównanie zaburzonych rytmów. Efektem jest uruchomienie mechanizmu samoleczenia.
Na przykład, powypadkowe urazy mięśniowe leczone są poprzez delikatne (powtórka urazu na minimalnym poziomie) rozciągnięcie sztywnych i bolesnych włókien mięśniowych na przyczepach.

Podstawą naukową mikrokinezyterapii jest embriologia.

Przekrój poprzeczny trzytygodniowego zarodka.

Z ektodermy (ektoblast), mającej rytm życiowy dwudziestuośmiu sekund (czternaście wznoszenia i czternaście opadania), powstają docelowo tkanki układu nerwowego i naskórka. Mezoderma (mezoblast), dająca tkankę mięśniową, skórę i kości, posiada sześcio sekundowy rytm życiowy. Natomiast endoderma (endoblast), z której powstają błony śluzowe narządów wewnętrznych, wykazuje 60 sekundowy rytm.

Początki mikrokinezyterapii dotyczyły pracy na poziomie dysfunkcji tkanki mięśniowej. Mezoderma zbudowana jest z trzech części: mezodermy przyosiowej, mezodermy bocznej i mezodermy pośredniej.

4. Mezoderma przyosiowa

Schematyczne przedstawienie mezodermy przyosiowej

Znajduje się w grzbietowej części embrionu. Z mezodermy przyosiowej, z jej części bocznej, powstaje skóra, z części środkowej mięśnie okołokręgosłupowe, z części przyśrodkowej kości kręgów i żebra. Robocza hipoteza zakładała, że w ciele dorosłego organizmu, podobnie jak w embrionie, zachowana jest pamięć łączności pomiędzy skórą a mięśniami mezodermy przyosiowej. Zrodziło się pytanie, czy skóra może dać informację o kondycji mięśni? Wieloletnie doświadczenia potwierdziły tę hipotezę. Pozwoliło to na określenie oryginalnej i unikalnej mapy skórnej, gdzie każdemu z mięśni, pochodzącemu z mezodermy przyosiowej, odpowiadają dwa, ściśle określone, fragmenty skóry, występujące niezależnie od siebie w górnej i dolnej części ciała. Daje to terapeucie możliwość wyboru strefy w zależności od osobistych upodobań oraz w sytuacjach utrudniających dostęp do odpowiednich stref skórnych (opatrunek gipsowy, rany, oparzenia itp.).

Mapy skórne mięśni pochodzących z mezodermy przyosiowej

Każdy z urazów mięśnia pochodzącego z mezodermy przyosiowej, niezależnie od usztywnienia określonej części skóry, daje ograniczenie rotacji określonych kręgów kręgosłupa na poziomie metameru pierwotnego. Z praktycznego punktu widzenia daje to możliwość poprawy ruchomości kręgów poprzez rozluźnienie mięśnia, który dość często znajduje się w dużej odległości od niego. Urazy mięśni, które są embriologicznie starsze od kości, z punktu widzenia mikrokinezyterapii są ważniejsze od problemów stawowych kręgosłupa. Ciekawym jest, że urazy stref skórnych nie wpływają na kondycję mięśni i kręgów.

5. Mezoderma boczna i pośrednia
Znajduje się w brzusznej części embrionu. Zbudowana jest z dwóch listków, bocznego somatopleury i przyśrodkowego splanchnopleury.

Przekrój poprzeczny trzytygodniowego zarodka.

Z somatopleury powstają mięśnie prążkowane tułowia oraz kończyn górnej i dolnej. Natomiast z splanchnopleury powstaje mięśniówka gładka narządów wewnętrznych i gruczołów dokrewnych. Mezoderma boczna podzielona jest na łańcuchy mięśniowe, nazwane w mikrokinezyterapii Drogami. W zależności od poziomu kręgosłupa, z którego wychodzą, dzieli się je na drogi głowy (9), drogi kończyny górnej (6), drogi kończyny dolnej (6), drogi zwieraczy(3) i wreszcie drogi ogona (6), pochodzące z mezodermy pośredniej.

Schematyczny rozkład dróg

Roboczy schemat Drogi VII

Każdej drodze przyporządkowany jest określony narząd wewnętrzny lub gruczoł dokrewny. Każda z dróg podzielona jest na pięć części, zawierających jeden lub kilka mięśni. W wypadku dróg tułowia część pierwsza zawiera mięśnie obsługujące stawy głowy, część druga to mięśnie stawu ramiennego lub biodrowego, część trzecia to mięśnie stawu łokciowego lub kolanowego, część czwarta nadgarstka lub stawu skokowego i piąta to mięśnie dłoni  i stopy. W części trzeciej każdej z dróg zawsze znajduje się „mięsień świadek”, pozwalający zdobyć informacje o urazie określonego mięśnia lub mięśni drogi.

Badanie palpacyjne z boku kręgosłupa, na kościach śródręcza (drogi kończyny górnej) lub śródstopia (drogi kończyny dolnej) pozwala określić drogę, w której znajduje się urażony mięsień.

Charakterystycznym jest, że każdy uraz mięśnia określonej drogi tworzy automatycznie usztywnienie: wszystkich mięśni tego łańcucha mięśniowego, usztywnienie wszystkich stawów obsługiwanych przez nie oraz mięśniówki gładkiej przypisanego narządu wewnętrznego.  

Z mezodermy pośredniej powstaje układ moczowo - płciowy. Praktyka, poparta wiedzą embriologiczną, pozwoliła dojść do roboczej hipotezy zakładającej, że poszczególne narządy układu moczowo - płciowego przy pomocy powięzi mają połączenia z poszczególnymi kośćmi ciała. Stwierdzono, że każdorazowa dysfunkcja narządów układu moczowo - płciowego na poziomie mięśniowym, nerwowym czy też błon śluzowych, tworzy automatycznie usztywnienie i skrócenie odpowiedniej powięzi. Wiedza ta pozwoliła zrozumieć wpływ w/w narządów na skrzywienia kręgosłupa. Na przykład w ten sposób można hipotetycznie tłumaczyć początki skolioz u dojrzewających dziewcząt, posiadających bolesne miesiączki.

Schematyczne przedstawienie powięziowych połączeń narządów układu moczowo – płciowego z kośćmi

Przyczepy macicy i prostaty	Przyczepy jąder i jajników	Przyczepy nerki
1 macica, 6 prostata	1 jajniki, 6 jądra	1 nerka, pęcherz moczowy
2-5 przyczepy kostne	2-5 przyczepy kostne	2-5 przyczepy kostne

6. Ektoderma

Z ektodermy powstaje układ nerwowy i naskórek. Po latach doświadczeń udało się na poziomie naskórka wyodrębnić mapy odpowiadające poszczególnym etapom rozwoju filogenetycznego układu nerwowego. Jako uraz nerwowy Mikrokinezyterapia rozumie zaburzenie przesyłania informacji poprzez nerwy. Docelowo daje to usztywnienie mięśni gładkich i prążkowanych oraz ograniczenie ruchomości stawów.

Schemat mapy układu nerwowego na powierzchni naskórka

7. Endoderma

W oparciu o embriologię, filogenezę i wieloletnie doświadczenia, na poziomie ciała wyodrębniono strefy dające informacje o zaburzeniu rytmów życiowych błon śluzowych narządów wewnętrznych. W podobny sposób powstały strefy diagnostyczne informujące o zaburzeniach powstałych na wskutek agresji środowiskowych, bakteryjnych, wirusowych, toksycznych a wreszcie emocjonalnych.

Należy wyraźnie podkreślić, że cała Mikrokinezyterapia powstawała na bazie praktycznych obserwacji, potwierdzanych przez powiększającą się z roku na rok grupę terapeutów. Do obserwacji praktycznych sukcesywnie dobudowywano teorię. Każda osoba, nawet bez przygotowania, może bez problemu palpacyjnie wyczuć ograniczenie ruchomości na przykład stawu ramiennego przy rozciągnięciu (sztuczny uraz) na przyczepach mięśni nie obsługujących bezpośrednio ten staw. I tak mięśnie: krawiecki ( droga VII) i naprężacz powięzi szerokiej ( droga XI), nie przypisane anatomicznie do stawu ramiennego, tworzą wyczuwalne pod palcami ograniczenie jego ruchomości.

Niezależnie od tego „sztuczny uraz”  w/w mięśni tworzy automatyczne usztywnienie mięśniówki gładkiej śledziony (droga VII) lub pęcherzyka żółtkowego (droga XI).

W podobny sposób można wykazać usztywnienie strefy skórnej na przyśrodkowej części uda, trochę powyżej stawu kolanowego i ograniczenie ślizgu bocznego na poziomie kręgów C3 - C5, powstałych w wyniku rozciągnięcia mięśnia przepony, pochodzącego z mezodermy przyosiowej.

Tego typu obserwacje powstałe  w wyniku ponad 8 lat pracy z pacjentami i pozwoliły stworzyć materiał, który na dzień dzisiejszy obejmuje kurs A i B.

Pokazują one „filozofię” powstawania metody.